Matcha i jej znaczenie we współczesnej dietetyce
- Zuzanna Walaszczyk
- 5 godzin temu
- 3 minut(y) czytania
Czym jest matcha?
Matcha to sproszkowana zielona herbata (Camellia sinensis), która pochodzi z Japonii.
Rośliny przeznaczone na matchę są zasłaniane przez kilka tygodni przed zbiorem, co
powoduje wzrost chlorofilu i aminokwasów (np. L-teaniny), a po zbiorze liście są
mielone na bardzo drobny proszek. W tradycyjnym użyciu proszek ten jest
rozpuszczany w wodzie, dzięki czemu spożywa się cały liść, a nie tylko napar.
Główne składniki aktywne
Katechiny (w tym EGCG) — silne antyoksydanty
L-teanina — aminokwas uspokajający, który może łagodzić efekt pobudzający
kofeiny, zwiększać koncentrację oraz redukować stres
Chlorofil — zawartość podwyższana dzięki cieniu przed zbiorem; może mieć
działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne
Polifenole, witamina C — zwiększają aktywność antyoksydacyjną naparów
matchy
Korzyści zdrowotne — co mówią badania
Antyoksydanty i ochrona przed stresem oksydacyjnym
Matcha ma znacznie wyższą zawartość całkowitych polifenoli i aktywności
antyoksydacyjnej w porównaniu z innymi typami herbat (zielona liściasta, biała).
Wpływ na profil lipidowy i metabolizm tłuszczów / cukrów
Badanie na myszach na diecie wysokotłuszczowej wykazało, że spożycie matchy
(zarówno frakcji wodnej jak i niewodnej) prowadziło do obniżenia poziomu
cholesterolu całkowitego i trójglicerydów, zmniejszenia LDL, zwiększenia HDL,
poprawy glukozy, oraz zmniejszenia markerów stresu oksydacyjnego.
Korzyści dla serca i układu krążenia
Polifenole i katechiny z herbaty (w tym matchy) mogą obniżać ciśnienie krwi,
stężenie „złego” cholesterolu (LDL), a także działać przeciwzapalnie i
przeciwdziałać arteriosklerozie.
Wpływ na mózg, koncentrację, stres
L-teanina + kofeina to połączenie, które może sprzyjać lepszej uwadze, niższej
reakcji stresowej, poprawie nastroju. W artykułach popularnonaukowych
odnotowuje się, że matcha może pomagać w uspokojeniu umysłu bez typowych
dla kawy „skoków” energii i nagłych spadków.
Potencjał w zapobieganiu chorobom przewlekłym
Dzięki silnym własnościom przeciwutleniającym i przeciwzapalnym, matcha jest
badana pod kątem możliwego wpływu na ryzyko nowotworów, chorób wątroby,
chorób neurodegeneracyjnych. Jednak badania kliniczne u ludzi są wciąż
ograniczone i często wstępne.
Ograniczenia, ryzyka i kwestie do rozważenia
Zawartość kofeiny: może powodować problemy ze snem, zaburzenia serca, zwłaszcza przy spożyciu wieczorem lub przez osoby wrażliwe.
Interferencja z wchłanianiem żelaza: polifenole/tanniny mogą ograniczać absorpcję żelaza niehemowego — problem szczególnie istotny u osób z ryzykiem niedoboru żelaza.
Źródło i jakość matchy: sposób uprawy, czas zbiorów, czystość gleby, proces mielenia i magazynowania mogą wpływać na poziomy zanieczyszczeń (np. metali ciężkich), degradację składników aktywnych.
Brak długoterminowych badań u ludzi na dużą skalę: wiele wyników pochodzi z badań na zwierzętach lub w warunkach laboratoryjnych; efekt w populacjach ludzkich może być mniejszy.
Znaczenie we współczesnej dietetyce
Dieta funkcjonalna i żywność o wysokiej wartości biologicznej: matcha wpisuje się w trend żywności bogatej w bioaktywne składniki (antyoksydanty, fitochemikalia) – jako element diety wspierającej profilaktykę chorób.
Zdrowe zamienniki dla kawy i napojów energetycznych: dzięki połączeniu kofeiny i L-teaniny, może dostarczać energii bez gwałtownych skoków i spadków, co jest cenione w dietetyce behawioralnej i przy zarządzaniu stresem.
Wsparcie metabolizmu i kontroli masy ciała: chociaż matcha sama w sobie nie jest remedium na otyłość, jej składniki mogą wspomagać spalanie tłuszczu, regulację glukozy, poprawiać profil lipidowy, jeśli całość diety i stylu życia są prawidłowe.
Interwencje dietetyczne w chorobach przewlekłych: możliwy dodatek w dietach kardiologicznych, dietach osób z ryzykiem cukrzycy, zaburzeń metabolicznych — pod warunkiem, że badania kliniczne potwierdzą bezpieczeństwo i skuteczność.
Podsumowanie
Matcha to wartościowy składnik diety funkcjonalnej — dzięki wysokiemu stężeniu
antyoksydantów, L-teaniny, polifenoli i kofeiny — oferuje potencjalne korzyści dla układu
sercowo-naczyniowego, metabolizmu, funkcji mózgu i ogólnego stanu zdrowia. Jednak,
jak zawsze, ważny jest umiar, jakość produktu oraz uwzględnienie indywidualnych
warunków zdrowotnych. Badania kliniczne na ludziach są wciąż w toku, więc nie wolno
traktować matchy jako „leku”, ale raczej jako wartościowego dodatku do zdrowej,
zrównoważonej diety.
Bibliografia
1. Xu P., Ying L., Hong G., Wang Y. (2016). The effects of the aqueous extract and
residue of Matcha on the antioxidant status and lipid and glucose levels in mice
fed a high-fat diet. Food & Function, 7(1), 294–300.
2. Sielicka-Różyńska M., Isik E., Szulc J. (2020). Comparison of phenolic content
and antioxidant activity of matcha, green leaf and white leaf tea infusions.
Bulgarian Journal of Agricultural Science, 26(6), 1207–1213.
3. Yamaguchi N. et al. (2020). Health Benefits and Chemical Composition of
Matcha Green Tea: A Review. Molecules, 26(1), 85.
4. Harvard Health Publishing. Matcha: A look at possible health benefits.
benefits
5. Healthline. 7 Proven Ways Matcha Tea Improves Your Health.
6. WebMD. Health Benefits of Matcha Tea. https://www.webmd.com/diet/health-
benefits-matcha
7. PubMed (2020). Effects of matcha tea on antioxidant status and lipid profile
(przegląd badań). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32290537
Komentarze